Şimdi, Tarhana diyoruz
Rüveyda Sadak
Tamamen doğal, organik ve her yörede farklı olan yapılarıyla kültürel bir kapsamdan bahsedelim. Konuya atfedilen doğal ürün, ‘Tarhana’… Mevsimi itibariyle hazırlanan, yaz’dan kış’a nitelendirmesiyle kültürümüzde yöresel özgünlüğü ile bilinen tarhana, yazın güneşte kurutulmaya bırakılan bir sanatın seyredilmeye değer görselidir. Yazın biber, patlıcan bu mevsimin kurutulan sebzelerle meydana getirdiği resmi konuştururken; erik, kayısı, vişne ve Eylül’e yakın günler sayısınca tarhana ile yaz döneminden sonbahar girizgâhını haber verir, yöresel hazırlıkların yoğunluğu ile. Evlerde, bahçelerde rengârenk sebzelerin adeta bir sanat akışı ile dizildiği ve güneşin yansıttığı izlenim; bire bin katan deyimini tabiriyle gerçekleştiriyor. Yemeğin ismini oluşturacak baş aktör tarhana, yaz’dan elde edilen güneş katkısı ve türev sebzelerle devam ediyor, yoğun kış hazırlığı diyerek. Tarhana derken, geleneksel bir doğal seyir mevcuttur. Tarhana, toplumun özetinde yer alan gerçek bir değerlendirmedir. Öyle ki her evde bulunan, topluma dair yıllar boyu devam eden özgün bir alışkanlık ve geleneksel yöntemlerle rutin mutfak yöreselini tanımlayan değerlerin bütünleşmesidir. Menü tanımlamak için başka tür bir seslenmedir, Tarhana… Hep bir farkı vardır, tarhananın. Kendine özgü şekli, içeriği, yapısı ve asırlardan bugüne, sofrada tarhana varsa bireyden topluma bir sosyolojiyi konuşmak mümkün hale gelir. Nitekim tarhana bir toplumun geleneksel tasavvurudur. Ayrıca tarhana; kırmızıbiber, yoğurt, nane ve buğdayın emek ile ekmeği tanımlayarak tamamladığı geçmişten günümüze önemli bir değer hiyerarşisidir. Masallarımızda da kendisine ayrı bir önem ve işlev sunulan tarhana, çerçevesinde bulunan sosyolojik ayrıntıyı, farkındalığa ithaf etmiştir. İçeriği; özellikle vitamin kavramını, kapsamıyla detaylandıran tarhana, çeşitlilik sağlayan seçenekleri ile ayrıntıyı resmeder. İhtiva ettiği her malzeme ile başlı başına kültürel bir sentez oluşturur. Söz konusu kırmızıbiber ve nane yaz sebzeleri literatürüne dahildir. Yaz mevsiminde tarlaların büyük ölçüde değer barındırdığı buğday ile karıştırılarak hazırlanan tarhana hem yaz hem kış mevsimini, alanında bütünleştiriyor. Böylece farklılıkların farkı olan acı ve tatlıyı, kırmızıbiber ve yoğurt olarak lezzet kapsamında bağdaştırıyor.
