Öncelikle Elâzığ insanının/ veya bu şehri yakından bilenlerin aşina
olduğu yemekler/ o yemeklerle birlikte zengin bir sofra kültürü var.
Bu sofra kültürü, ‘tarihi bir geleneğin bizlere mirasıdır’ Elâzığ
İlimiz, Doğu Anadolu’da, “su rezervine sahip bir ilimizdir!” Keban ve
Karakaya Baraj Gölleri, Hazar Gölü, Murat, Karasu, Peri Çayı ve Keban
ve Karasu Barajlarıyla birlikte Elâzığ Şehrinin yemek kültürüne,
“Balık Ürünlerinin de girdiğini...” görüyoruz.
Burada bir parantez açalım. O parantezin içerisinde Elâzığ İlindeki
mevcut Baraj ve Göletlerin isimlerini sizlerle paylaşalım (Keban
Barajı, Beyhan-1 Barajı, Özlüce Barajı (Karakoçan), Pembelik Barajı
(Karakoçan), Kalecik Barajı, Cip Barajı, Kanatlı Barajı (Kovancılar),
Seyrantepe Barajı (Karakoçan), Alacakaya Esenlik Barajı, Baskil
İçlikaval Barajı, Baskil Akuşağı Barajı, Hamzabey Barajı ve Hazar
Gölü)
Elâzığ İlinin toplam yüzölçümü, 9.153 km2. Bu yüzölçümün, yüzde
7,4’ünü (677 km2) su havzası oluşturuyor. Elâzığ İlinde, 23 yılda
tamamlanan 13 baraj ile birlikte toplam su depolama hacmi 125 milyon
metreküpe ulaşmıştır...
Sadece Keban İlçemizden rakamlarla örnekleme yapalım; “Alabalığın 23
çeşit yemeği yapılıyor. Yıl içerisinde 350 bin kişi bu lezzetleri
tatmak için Keban’a gidiyor. Yıl içerisinde dile kolay 70 ton Balık
tüketimi yapılıyor!”
Elâzığ Şehrinin bir de, ‘tescil edilen ürünleri’ var ki, bu ürünler;
“Ağın Leblebisi, Elâzığ Boğazkere Üzümü, Elâzığ Öküzgözü Üzümü, Elâzığ
Orciği, Elâzığ Sırın Yemeği, Elâzığ Taş Ekmeği,
Elâzığ Geven Balı, Elâzığ Tahannemi Üzümü, Elâzığ Vişnesi, Elâzığ
Çedene Kahvesi,
Elâzığ Menceki Buğdayı ve Keban Biberi...” Tescil yolunda, 45 ürünümüz sırada...
Elâzığ şehrinin bir yanda Balkanlara, bir yanda Kafkaslara, beri yanda
da, Basra’ya yakın olduğuna dair vurgu yapmıştık. Elâzığ/ Harput,
‘doğusuyla ve batısıyla tarihi buluşturan şehir!” Tarihle birlikte,
‘kültür, sanat, edebiyat ve musikiyle birlikte söz ve sofra
kültürününde...’ güçlü bir ivme kazandığını söyleyebiliriz. Bu
bağlamda, Elâzığ Şehri, “yemek çeşitliliğinde...” Türkiye’de ilk
sıralarda yerini alır
Elâzığ Şehrine has, “etli yemekler, Köfteler, Dolmalar, Sebze
Yemekleri, Salatalar, Pilavlar, Börekler, Helvalar ve Tatlılar, Soğuk
İçecekler, Kurutulmuş Yemekler, Kahvaltılıklar, Tatlılar, Ekmek
Çeşitleri...” sofralarımızın tadı, lezzeti, ikramı ve zenginliğidir.
Elâzığ Şehri, “Ovaları, Dağları, Vadileri, Nehirleri, Gölleri ve
Yaylalarıyla...” dört mevsimi bereketli ürünleriyle sunan bir
ilimizdir. Her mevsimin neredeyse kendisine has, ‘mutfak zenginliği’
vardır. O zenginliğin, ‘doğal gıda ürünlerine de yansıdığını
görmekteyiz...’ Özellikle şehrin en merkezi yerinde bulunan, “Kapalı
Çarşı...” bu zenginliğin en doğal vitrinidir, diyebilirim.
Şunu da belirtmeliyim. Elâzığ insanı, yemek kültüründe, ‘gayet
cömerttir’ Sofralarını, misafirine açar. O misafirler arasında, geçmiş
yıllarda birçok örneklerini gördüğümüz, “asker ve öğrenciler”
önceliklidir. Ailelerin, yemekleri komşularıyla paylaşmaları da önemli
bir kültürdür. Bunun dışında, ‘sünnet ve düğün yemekleri...’ bir
gelenek halinde devam etmektedir. Acı günlerde, ‘taziye
yemeklerini...’ ailenin en yakınları karşılar. Bütün bunlar bir hayır
ve iyilik olarak düşünülür.
Elâzığ Mutfağı, 150’ye yakın çeşitliğiyle bir kültür sofrasıdır. Dün
yer sofraları vardı. O sofraların kendisine özgü güzellikleri... Bugün
onun yerini, ‘bir masanın etrafında kenetlenen aile sofralarına...’
bizleri taşıdı. Bizim geleneksel soframızda, ‘tereyağı ve
zeytinyağı...’ nesiller boyu devam etti. Sofralarda mutlaka, “su, tuz,
ekmek ve sirke...” yerini alır. Yemeklerde, “salça ve soğaraç
kullanımı!” bir kültür ve gelenektir.
Gün içerisinde, Elâzığ Sofralarında yer alan yemekler şöyle;
Kahvaltılıklar;
Küncü Ezmesi, Dut Pekmezi, Dut Unu, Tereyağı, Kaymak, Çökelek, Peynir,
Tulum Peyniri, Kavurma, Kavut, Patila, El Böreği, Kakırdak, Pişi,
Biber Kebabı, Çullama,
Kayısı Reçeli, Vişne reçeli...
Elazığ'ın bilinen etli yemekleri arasında;
“Kavurma, Kaburga, Palu Tava, Sırın, Keşkek, Kuzu Tandır, Aluçalı
İşkene, Pirpirim, Tavşan Ufalaması, Sarmalar, Gömme (soğanlı,
kavurmalı, kurutlu ve cevizli), Kelecoş, Süslü Fidoş, Işgın Mıhlaması,
Tas Kebabı, Kızartma, Güveç, Ciğer Kebabı... (Tel Kebap-Biber)...
Köfteler arasında;
“Bulgur, İçli, Yalancı Köfte, Ekşili, Kadınbudu Köfte, Ayranlı Köfte,
Mercimek Köfte,
Harput köftesi, Küncülü İçli Köfte, Muhaşerli Köfte, Kındik Köfte,
Karaçor Köftesi,
Elazığ’ın her sofrada eksik olmayan çorbaları;
“Fasulye çorbası, bulgur, mercimek, kabaklı, tutmaçlı çorba, kelecoş
çorbası, tarhana, erişte,
Dövme, ayranlı çorbalar, kurutlu çorba, pirinç, un, anamaşı, lobik çorba…
Dolmalar arasında,
Bumbar, Dilim, Domates, Biber Dolması, Sapan Dolması, Kofik Dolması,
Kabak, Kibe (işkembe) dolması…
İlimizde doğal ortamda ve kendiliğinden yetişen sebzelerin hemen
hepsiyle yemek yapılır…
“Işkın, Pirpirim (semizotu), Yemlik, Kuzukulağı, Dağ pancarı, Kenger vs.”
Normal Yetiştirilen Sebzelerden;
“Fasulye, Kabak, Domates, Patlıcan, Biber, Soğan, Ispanak…” gibi
sebzelerden, ‘sebze yemekleri’
Salatalar,
“Çoban salata, Patates salata, Yumurta salatası, Kereviz, acice,
pirpirim salataları…”
Pilavlar,
“Bulgur, Sulu, Bulgur tiridi, pancarlı pilav, Yoncalı pilav, Mukaşerli
pilav, simit pilav,
Kırmanlı pilav, Pirinç pilav, Keşkek, Mercimekli pilav, Reyhanlı
Kavurmalı Pilav, Tevekli Pilav,
Kengerli Pilav, Döğme Pilav...”
Börekler,
Su böreği, Tepsi böreği, bohça böreği, El böreği, Bişi böreği, Talaş böreği…
Helvalar ve Tatlılar,
Elazığ sofrasında ilk akla gelen, “un helvasıdır!”
“Peynirli Helva, İrmik Helvası, Tel Helvası, Künefe, Ceviz Helvası,
Kabak Tatlısı,
Vişne Helvası, Baklava, Dolanger, Dilber Dudağı, Kargaburnu, Çullama,
Şeker Böreği,
Kalbur Hurması, Revani, Sütlaç, Muhallebi, Kadayıf, Zerde, Aşure, Gül Tatlısı…”
Soğuk İçecekler,
Ayran, Üzüm, Vişne, Erik Hoşafları, Koruk ve Nar Şerbetleri,
Kurutulmuş Meyveler,
“Orcik, pestil, kuru dut, kuru üzüm, ceviz içi, Ağın badem, Kak (elma
ve armut kurusu),
Ağın Leblebisi, Badem Şekeri, Eşbabiye, Çedene Kahvesi...
Tatlılar:
Taş Ekmeği, Dolanger, Halbur Hurması, Peynirli Ekmek, Tel Kadayıf,
Vişneli Dondurma, Zerde
Ekmek Çeşitleri:
Açık Pide, Tırnak Pide, Çekme, Tandır, Top Tandır, Sac, Yuha (Fetir)
ekmeği, Fodula…
Selam ve Muhabbetle...
