Kamuda reform şart: üreten değil, tüketen bir sistem!
İbrahim Kayaoğlu
Türkiye'nin artık bazı gerçeklerle yüzleşmesi gerekiyor. Kamu yönetiminden memur istihdamına, eğitimden bürokrasiye kadar birçok alanda ciddi bir reforma ihtiyaç var. Çünkü mevcut sistemle devam ettiğimiz sürece sorunlarımızı çözmek bir yana, her geçen gün daha da büyütüyoruz.
Geliniz, meseleyi Elazığ'dan başlayarak değerlendirelim.
Her yıl eğitim fakültelerinden binlerce genç öğretmen adayı mezun oluyor. Yıllarca emek veriyor, ailesinin imkânlarını zorluyor, hayaller kuruyor. Ancak mezuniyet sonrasında karşılarına çıkan en büyük sorun işsizlik ve atanamamak oluyor.
Peki, devlet bu gençlerin ne kadarına istihdam sağlayabiliyor?
İşin daha da düşündürücü tarafı var. Elazığ'da Millî Eğitim bünyesinde, çeşitli nedenlerle derslere girmeyen, kurumlarda veya ilçe millî eğitim müdürlüklerinde bekleyen çok sayıda öğretmen bulunduğu ifade ediliyor. Kamuoyuna yansıyan bu tablo, öğretmen dağılımının ve personel planlamasının ne kadar sağlıklı yapıldığını sorgulamamızı gerektiriyor.
Bir tarafta depo denilen yerde, yani Millî Eğitim emrinde bekletilen, maaşını aldığı hâlde derse girmeyen öğretmenler...
Bir tarafta görev bekleyen, atanamayan binlerce öğretmen...
Diğer tarafta sınıflarda öğretmen ihtiyacını karşılamak için ücretli öğretmen görevlendirilmesi...
Bu nasıl bir planlama? Bu nasıl bir yönetim anlayışı?
Elazığ gibi bir şehirde ciddi manada öğretmenlerin ders dışında beklediği yönündeki iddialar doğruysa, bunun mutlaka araştırılması ve kamuoyuna açıklanması gerekir. Türkiye genelinde ise tablo daha vahim; mesele artık birkaç ilin değil, ülkenin meselesidir.
Burada kimseyi şahsen suçlamak niyetinde değiliz. Ancak kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığını, devletin personelini ne ölçüde verimli değerlendirdiğini sorgulamak hepimizin hakkıdır.
Üstelik sorun yalnızca Millî Eğitim Bakanlığıyla sınırlı değil. Hangi kamu kurumuna bakarsanız bakın, personel ihtiyacının doğru belirlenmediği, birçok birimde ihtiyaç fazlası çalışan bulunurken başka birimlerde ciddi personel açığı yaşandığı yönünde örneklerle karşılaşıyoruz. Kamuda birçok bölümde ise uygun kadro bulunmadığı gerekçesiyle fiilen görev yapmayan, işe gitmeden maaş aldığı ileri sürülen ciddi sayıda Bürokratın olduğu iddiaları gündeme geliyor.
(Belediyelerde ise durum çok daha vahim bir tabloya dönüşebiliyor. Özellikle bazı belediyelerde ihtiyaç analizinden uzak yapılan personel alımları, siyasi referanslarla oluşturulan kadrolar, fiilen görev yapmadığı hâlde maaş aldığı iddia edilen çalışanlar ve birimlerdeki personel yığılmaları ciddi soru işaretleri doğuruyor. Bir tarafta personel fazlalığı nedeniyle verimsizlik yaşanırken diğer tarafta hizmetlerin aksaması, belediye bütçelerinin önemli bir bölümünün personel giderlerine ayrılması ve vatandaşın beklediği hizmetlerin geri planda kalması kabul edilebilir değildir. Belediyeler de kamu kaynaklarını kullanan kurumlardır. Dolayısıyla burada da liyakat, ihtiyaç ve hizmet esas alınmalı; her personelin yaptığı iş ve ürettiği hizmet sorgulanmalıdır. Belediyelerdeki personel yapılanması ise başlı başına ele alınması gereken ayrı bir reform konusudur.)
Halk arasında buna "bankamatik memurluğu" deniliyor. Yani işe gitmeden, üretmeden maaş aldığı düşünülen bir sistemin varlığına duyulan tepki...
Elbette devlet memuriyeti bir güvencedir. Ancak bu güvence, hizmet üretmeden maaş alma hakkı değildir. Memurluk bir makam değil, millete karşı sorumluluktur.
Artık memur sistemini, personel dağılımını ve istihdam politikasını yeniden ele almak zorundayız. Hangi kurumda kaç personele ihtiyaç var? Hangi birimde personel fazlası bulunuyor? Hangi bölgede öğretmen, doktor veya başka bir kamu görevlisi açığı yaşanıyor? Bunların tamamı bilimsel verilerle belirlenmeli.
İhtiyaç fazlası personel, ihtiyaç duyulan kurum ve bölgelere hukuka ve çalışanların haklarına uygun şekilde yönlendirilmeli. Eğitim fakültelerinin mezun sayısı ile ülkenin öğretmen ihtiyacı arasında gerçekçi bir denge kurulmalı. Gençlerin yıllarını boşa harcayan plansız istihdam anlayışına son verilmeli.
Çünkü mesele sadece birkaç kişinin maaş alması değildir. Mesele, sınırlı kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığıdır.
Bugün devletin sırtındaki borç yükü artarken, vatandaş geçim derdiyle boğuşurken, emekli ve asgari ücretli ay sonunu getirmeye çalışırken kamu kaynaklarını verimli kullanmak her zamankinden daha önemli hâle gelmiştir.
Üretmeden tüketen, planlamadan harcayan, ihtiyacı doğru belirlemeden personel istihdam eden bir anlayışla güçlü Türkiye'yi inşa edemeyiz.
Unutmayalım ki devletin kasasından çıkan her kuruş milletin cebinden çıkmaktadır. O paranın hesabını sormak da yönetenlerin sorumluluğundadır.
Bizim derdimiz memurla değil, yanlış sistemledir. Kimsenin ekmeğinde gözümüz yok. Ancak devletin imkânları da kişilerin değil, milletin emanetidir.
Artık günü kurtaran uygulamalar yerine geleceği planlayan bir kamu yönetimine ihtiyacımız var.
Reform ertelenemez. Çünkü bu ülkenin kaybedecek ne zamanı ne de kaynağı var.