Ekonomi ve kalkınmışlık denildiğinde insanların aklına ilk gelen husus satınalma gücüdür.
İnsanların market ve pazarlardan alışveriş yaparken, elektrik, su, doğalgaz, kira, eğitim, sağlık vb harcamalar yaparken bunları hangi ölçüde ve ne kadar karşılayabildiği satınalma gücünü gösterir.
Uluslararası standartlara göre "satınalma gücü paritesi" şöyle hesaplanır.
Gayrı safi milli hasılanın yani bir ülkenin milli gelirinin nüfusa bölünmesi ile kişi başına düşen milli gelir bulunur.
Uluslarası hesaplamalarda, Milli gelirin durumu o ülkenin ne kadar kalkındığınında göstergesidir.
Dünya bankasının veri sınıflandırmasında, fert başına düşen milli gelir gruplarına göre ülkeleri dört guruba ayırabiliriz.
Düşük Gelir Gurubu
1.085 dolar ve altıdır.
Orta altı gelir grubu
1.086 ile 4.255 dolar arasıdır.
Orta üstü gelir gurubu
4.256 ile 13.205 dolar arası
Yüksek gelir gurubu ise
13.206 dolar ve üstüdür.
Bu veriler ile ülkemizin ekonomik gelişmişliğine ve toplumun refah seviyesine baktığımızda orta üstü gelir gurubunda olduğumuzu görüyoruz.
Biz bu fert başına düşen milli geliri hesaplarken, ülkelerin milli paraları cinsinden ölçülen kişi başına gelirin ABD dolarına bölümü ile bulunan rakamlara bakıyoruz.
Bununla birlikte asıl önemli olan husus kişi başına düşen milli gelirin ülkedeki "satınalma gücü paritesidir."
Çünkü, her ülkedeki satın alma gücü farklıdır.
Örnek olarak. 100 dolar ile alacağınız mal ve hizmet Amerika'da, Türkiye'de yada Asya ve Afrika ülkesinde değişiklik göstermektedir.
Dünya Bankası verilerine ve yapılan hesaplamalarda, 100 ABD doları ile Türkiye’de alacağınız mal ve hizmetin karşılığı ABD’dekinin üç katıdır.
Yani ABD’de 3.000 dolara geçinen bir ailenin aynı hayat standardını Türkiye’de 1.000 dolar ile gerçekleştirebilmektedir.
Bu durum ülkeden ülkeye değişiklik gösterebilir.
Bu nedenle bir başka ülkenin kişi başına milli gelirinin bizim ülkemizden yüksek olması, o ülkede yaşayan insanların bizim ülkemizdeki insanlardan daha iyi yaşadığı anlamına gelmemektedir.
Biraz daha teknik detaya girdiğimizde satın alma gücüne göre daha iyi bir analiz yapabiliriz.
Dünya bankasında 2021 verileri yer almaktadır.
Buna verilere göre, Türkiye’nin toplam milli geliri 819 milyar ABD dolarıdır. Ülkemizin nüfusu yaklaşık 84 milyondur. Milli gelir nüfusa bölündüğünde, kişi başına gelir 9.660 ABD dolarıdır.
Aynı yılda ABD'nin milli geliri yaklaşık 23 trilyon dolardır Bu rakam ABD nüfusuna bölündüğünde 69.000 dolar bulunur.
Buna göre bakıldığında ABD’nin kişi başına geliri ülkemizden yaklaşık olarak 7 kat fazladır.
Ama dünya bankası veri tabanında yer alan "satın alma gücü paritesine" göre kişi başına gelir Türkiye’de 30.737 ABD dolarıdır. Yani ABD’nin kişi başına geliri Türkiye’nin kişi başına gelirinin yaklaşık 2,3 katıdır.
Bunun anlamı şudur.
Türkiye’de 1. 000 dolar ile yaşayan bir kişi aynı hayat standardını ABD’de ancak 2. 300 dolar ile yaşayabilir. Ya da ABD’de 5. 000 dolar ile yaşayan bir kişi Türkiye’de aynı hayat standardını 2. 173 dolar ile yaşayabilir.
Son olarak, kesin veriler olmamakla birlikte, World Economics’in derlediği verilere göre "satın alma gücü paritesine" göre 2022 yılında ABD’de kişi başına gelir 68.615 ABD doları, Türkiye’de ise 42.999 ABD dolarıdır. Bu hesaba göre ABD’de kişi başına gelir düşmüş, Türkiye’de ise yükselmiştir.
Ülkemizin üretim gücü ve katma değeri yüksek ürünlerin ürerimi arttıkça refah düzeyinde aynı oranda artmaya devam etmektedir.
