Nafaka sisteminde yeni dönem
Yeni adli yılın başlamasıyla yeniden gündeme gelen nafaka tartışmasına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Av. Hüseyin Burak Boyraz, 'süresiz nafaka' ifadesinin nafakanın ömür boyu ve değişmez olduğu anlamına gelmediğini belirtti. Boyraz, 12. Yargı Paketi kapsamında gündeme gelmesi beklenen olası düzenlemede evlilik süresi, tarafların ekonomik durumu ve boşanma sonrası ekonomik bağımsızlık gibi kriterlerin belirleyici olabileceğine dikkat çekti.
Av. Hüseyin Burak Boyraz, yeni adli yıl ile birlikte yeniden gündeme gelen nafaka tartışmasına ilişkin mevcut hukuki sistemi ve olası düzenlemeleri Hakimiyet Haber’e değerlendirdi.
Boyraz, “süresiz nafaka” ifadesinin nafakanın her koşulda ömür boyu devam edeceği anlamına gelmediğine dikkat çekerken, yeni düzenlemede evlilik süresi, tarafların ekonomik durumu ve boşanma sonrası ekonomik bağımsızlık gibi kriterlerin önem kazanabileceğini belirtti.
Türkiye’de aile hukukunun en çok tartışılan başlıklarından biri olan nafaka, yeni adli yılın başlamasıyla birlikte yeniden gündemin önemli maddeleri arasına girdi.
Özellikle kamuoyunda “süresiz nafaka” olarak ifade edilen yoksulluk nafakası, uzun yıllardır hukukçular ve toplumun farklı kesimleri tarafından tartışılırken, Adalet Bakanı Akın Gürlek’in 2026-2027 Adli Yıl Açılış Programı’ndaki açıklamaları konuyu yeniden yasama gündemine taşıdı.
Adalet Bakanı Gürlek, 12. Yargı Paketi’nin ikinci bölümünün ekim ayında gündeme gelmesinin planlandığını ve bu kapsamda boşanma davalarının uzamasını önleyecek tedbirlerin yanı sıra nafakaya ilişkin düzenlemelerin de ele alınacağını açıkladı.
Konuyu değerlendiren Av. Hüseyin Burak Boyraz, mevcut hukukta nafakanın nasıl düzenlendiğini ve olası yeni düzenlemenin hangi başlıkları değiştirebileceğini değerlendirdi.
YOKSULLUK NAFAKASININ DAYANAĞI TMK 175
Boyraz’ın değerlendirmesine göre yoksulluk nafakasının temel hukuki dayanağını Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesi oluşturuyor.
Maddeye göre, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek taraf, kusuru diğer taraftan daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer eşten mali gücü oranında süresiz nafaka talep edebiliyor.
Bu düzenlemenin temel amacının, boşanma nedeniyle ekonomik açıdan ciddi bir kayba uğrayacak eşin korunması olduğunu belirten Boyraz, yoksulluk nafakasının her boşanma dosyasında otomatik olarak bağlanmadığına dikkat çekti.
Boyraz, nafaka bakımından üç temel şart bulunduğunu belirterek bunları; boşanma nedeniyle yoksulluğa düşme, nafaka isteyen eşin kusurunun diğer eşten daha ağır olmaması ve nafaka yükümlüsünün mali gücünün bulunması şeklinde sıraladı.
Bu nedenle “boşanan herkes nafaka alır” şeklindeki değerlendirmenin hukuken doğru olmadığını vurguladı.
“SÜRESİZ” NAFAKA GERÇEKTEN ÖMÜR BOYU MU?
Nafaka tartışmasının en önemli noktalarından biri de “süresiz” ifadesi. Boyraz, bu ifadenin nafakanın hiçbir koşulda sona ermeyeceği anlamına gelmediğini belirterek Türk Medeni Kanunu’nun 176. maddesine dikkat çekti.
Mevcut düzenlemeye göre tarafların ekonomik durumlarının değişmesi halinde nafakanın artırılması veya azaltılması talep edilebiliyor. Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi halinde ise nafaka kendiliğinden sona erebiliyor.
Bunun yanında nafaka alacaklısının fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya kanunda öngörülen diğer koşulların ortaya çıkması halinde nafakanın mahkeme kararıyla kaldırılması mümkün.
Boyraz’a göre bu nedenle mevcut sistemde nafaka “hiçbir şekilde değişmeyen ve sonsuza kadar devam eden” bir ödeme niteliğinde değil.
Asıl tartışmanın ise nafakanın başlangıçta belirli bir azami süreye bağlanıp bağlanmaması noktasında yoğunlaştığını ifade etti.
ANAYASA MAHKEMESİ SÜRECİ NEDEN ÖNEMLİ?
Av. Boyraz sözlerine şöyle devam etti: “Nafaka tartışmasının bir diğer önemli boyutu Anayasa Mahkemesi önündeki süreç. Antalya 12. Aile Mahkemesi tarafından TMK m.175’te yer alan “süresiz olarak” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğu ileri sürülerek Anayasa Mahkemesi’ne başvurulduğu görülüyor. Başvurunun konusu, özellikle nafakanın süresiz olarak istenebilmesine ilişkin düzenlemenin Anayasa’nın çeşitli hükümleriyle uyumlu olup olmadığı.
Bu süreç, kanun koyucunun nafaka sistemini yeniden ele alması bakımından önemli bir hukuki arka plan oluşturuyor. Ancak burada özellikle vurgulamak gerekiyor: Anayasa Mahkemesi sürecini “nafaka kaldırıldı” şeklinde yorumlamak doğru değil. Yeni düzenlemenin içeriği, Meclis’in yapacağı yasama çalışması sonucunda ortaya çıkacak” dedi.
MEVCUT NAFAKA ALANLARIN DURUMU NE OLACAK?
Boyraz,“Yeni düzenleme konusunda en fazla merak edilen sorulardan biri de mevcut nafaka kararlarının akıbeti. Burada cevap, yeni kanunun geçiş hükümlerinde saklı olacak.
Yeni düzenleme yürürlüğe girdiğinde mevcut nafaka kararlarının otomatik olarak sona erip ermeyeceği, yeni sistemin geçmişte verilmiş kararlara uygulanıp uygulanmayacağı ve uygulanacaksa hangi tarihten itibaren uygulanacağı kanunda ayrıca düzenlenmek zorunda.
Bu nedenle şu aşamada mevcut nafaka alan veya ödeyen kişilerin, yalnızca yeni bir düzenleme yapılacağı yönündeki açıklamalara dayanarak mevcut yükümlülüklerini kendiliklerinden değiştirmeleri doğru değil. Yeni kanun yürürlüğe girinceye kadar mevcut hukuk uygulanmaya devam edecek” dedi.
BOŞANMA DAVALARININ UZUN SÜRMESİ DE DÜZENLEMENİN BİR PARÇASI
Boyraz son olarak, “Nafaka düzenlemesi kadar önemli bir başka başlık da boşanma davalarının süresi. Adli Yıl Açılış Programı’nda Bakan Gürlek’in açıklamalarında, boşanma davalarının uzamasını önleyecek tedbirlerin de yeni düzenleme kapsamında ele alınacağının belirtilmesi bu açıdan önemli. Çünkü boşanma davasının uzun yıllar devam etmesi, yalnızca hukuki bir problem değil; aynı zamanda sosyal ve ekonomik bir sorun. Taraflar yıllarca devam eden bir dava nedeniyle hayatlarını yeniden kurmakta zorlanabiliyor. Özellikle çocukların bulunduğu dosyalarda bu durum çok daha hassas hale geliyor. Bu nedenle aile hukukunda yapılacak bir reformun yalnızca nafaka süresine odaklanmaması; boşanma yargılamalarının daha hızlı ve etkin şekilde sonuçlandırılmasını da kapsaması gerekiyor. Adalet Bakanı Akın Gürlek’in Adli Yıl Açılış Programı’nda yaptığı açıklamalar doğrultusunda, 12. Yargı Paketi’nin ikinci bölümünün ekim ayında gündeme gelmesi planlanıyor.
Burada nafaka bakımından özellikle şu soruların cevaplarını görmemiz gerekecek:
Nafaka belirli bir süreyle sınırlandırılacak mı?
Evliliğin süresi nafaka süresinin belirlenmesinde doğrudan bir kriter olacak mı?
Hâkime istisnai durumlarda daha uzun süreli nafaka belirleme yetkisi tanınacak mı?
Uzun yıllar çalışma hayatından uzak kalan kişiler için özel bir düzenleme yapılacak mı?
Mevcut nafaka kararları yeni sistemden nasıl etkilenecek?
Geçiş hükümleri nasıl olacak?
Yoksulluk nafakası ile iştirak nafakası bakımından farklı bir sistem mi uygulanacak?
İşte bütün bu soruların cevabı, Meclis’e sunulacak kanun teklifinin metniyle birlikte netleşecek. Nafaka konusu, yalnızca “nafaka alan” ve “nafaka ödeyen” şeklinde iki gruba ayrılarak tartışılabilecek kadar basit bir konu değil. Bir tarafta boşanma sonrasında ekonomik olarak ciddi bir güçlük yaşayan kişiler bulunuyor. Diğer tarafta ise özellikle kısa süreli evlilikler sonrasında uzun süre devam eden nafaka yükümlülüğünün adil olup olmadığı tartışılıyor.
Mevcut Türk Medeni Kanunu sistemi, yoksulluk nafakasını TMK m.175’te; nafakanın değiştirilmesi ve sona ermesini m.176’da; boşanma sonrasında açılacak nafaka davalarında yetkiyi m.177’de; boşanma davası sırasında alınabilecek geçici önlemleri m.169’da ve çocukların giderlerine katılım yükümlülüğünü m.182’de düzenliyor.
Dolayısıyla yapılacak yeni düzenleme, bu maddeler arasındaki sistematiği de göz önünde bulundurmak zorunda. Buradaki temel mesele, nafakayı tamamen kaldırmak veya mevcut haliyle sınırsız biçimde devam ettirmek arasında tercih yapmak değildir.
Asıl mesele, boşanma sonrasında ekonomik açıdan korunmaya ihtiyacı olan tarafın hakkını korurken, diğer tarafın da süresi ve sınırları belirsiz bir ekonomik yük altında kalmasını önleyecek bir sistem kurabilmektir” dedi.
